Wanneer de walrussnor van de Amerikaanse VN-ambassadeur John Bolton tijdens het praten begint te trillen, dan weet men dat iets hem werkelijk van zijn stuk heeft gebracht. Deze keer is een kleine, fragiele vrouw de oorzaak van zijn agitatie. Louise Arbour, de VN-commissaris voor mensenrechten, sprak uit wat velen denken, maar niet durven zeggen: dat de Verenigde Staten met hun wereldwijde “oorlog tegen het terrorisme” het verbod op folteren hebben ondermijnd en de mensenrechten overtreden.

De 58-jarige Canadese had nog maar net haar persconferentie in het hoofdkwartier van de VN in New York beëindigd of Bolton schreeuwde door de microfoon dat haar uitlatingen “misplaatst” en “ontoelaatbaar” waren. Toen journalisten hem vroegen of de Amerikaanse regering de eis van Arbour voor een inspectie van het gevangenenkamp in Guantánamo zou ingaan, antwoordde hij “dat dat niet nodig was”. Als Arbour iets wil weten over de toestanden aldaar, kan ze te allen tijde bij hem terecht. “Maar ze geeft er de voorkeur aan met anderen te praten”.

Het is lang geleden dat een vooraanstaande VN-functionaris zoals Arbour nog eens uithaalde naar de VS. De laatste tijd hield men zich echt koest: uit schrik dat Washington de wereldorganisatie in het andere geval zou lam leggen, bijvoorbeeld door een huishoudelijke boycot. Arbour echter is geen politica noch een diplomate - ze is een juriste. Toen ze nog hoofdaanklaagster van het Joegoslavië Tribunaal in Den Haag was, liet ze de (aanklachten tegen de) Joegoslavische president Slobodan Milosevic nog in zijn/hun waardigheid.

De huidige aanleiding voor haar uithaal naar de Verenigde Staten is de Dag van de Mensenrechten van nu zaterdag (10 december). Met gevangenenkampen zoals Guantánamo wil de Amerikaanse regering blijkbaar een “wettelijk niemandsland” creëren, fulmineerde ze. De “oorlog tegen het terrorisme” wordt alsmaar meer gebruikt als een verontschuldiging voor een “verslapping van het verbod op folteren”.

Ze veroordeelde erg scherp de huidige argumentatie van de Amerikaanse regering, volgens wie de voorschriften van de VN-conventie tegen folterpraktijken niet gelden wanneer verhoren buiten het Amerikaans grondgebied plaatsvinden. Arbour wees er nog eens op dat 45 VN-lidstaten de conventie nog steeds niet hebben geratificeerd waardoor de Amerikaanse inlichtingendienst CIA in al die landen methodes kan hanteren die door de conventie zijn verboden. “Wanneer bij een vervolging met betrekking tot de nationale veiligheid alle middelen mogen gebruikt worden, komen we in een wereld terecht waar niemand nog vrij of veilig is”, zei Arbour.

Naast haar is er bij de Verenigde Naties nog iemand die de laatste tijd de toorn van de Verenigde Staten over zich heeft gehaald: de speciale VN-verslaggever voor folteringen, Manfred Nowak. De Oostenrijker probeert sinds jaren tevergeefs een inspectie van Guantánamo te verkrijgen. “Zelf China eist voor een bezoek aan zijn gevangenissen geen dergelijke voorwaarden”, zei hij onlangs. De houding van de Verenigde Staten past op dit vlak eerder een dictatuur.