GERALD RUDOLPH FORD was een unicum: de eerste en enige niet gekozen president van de Verenigde Staten. De ‘man zonder vijanden’ werd aangewezen als opvolger van president Richard Nixon, die op 9 augustus 1974 aftrad voor zijn rol in het Watergate-schandaal.

De ‘toevallige’ president is vaak neergezet als een wat klungelig leider, die zijn hoofd letterlijk en figuurlijk makkelijk stootte. Maar hij kreeg ook krediet voor zijn tolerantie, betrouwbaarheid en zijn pogingen om de VS over de trauma’s van Vietnam en Watergate heen te helpen.

Hij studeerde in 1941 af als rechtenstudent aan de Yale Universiteit, waarna hij als advocaat aan de slag ging in Grand Rapids.

Nadat de VS betrokken raakten bij de Tweede Wereldoorlog tekende Ford bij de marine. De oorlog maakte een ‘internationalist’ van hem en bracht hem op het idee iets te gaan doen in de publieke dienstverlening. Hij besloot zich in 1948 kandidaat te stellen voor het Huis van Afgevaardigden en won. Dat jaar trouwde hij ook met Elizabeth Anne (Betty) Bloomer, met wie hij vier kinderen kreeg.

In zijn vijfentwintig jaar durende carrière als afgevaardigde specialiseerde Ford zich in militaire en begrotingszaken. Hij klom op tot leider van het smaldeel van de Republikeinen en bouwde een naam op als onkreukbaar en eerlijk politicus.

Dat imago leverde hem in 1973 het vice-presidentschap op. Nixons ‘running mate’ in 1968 en 1972, Spiro Agnew, bleek als gouverneur van Maryland steekpenningen te hebben aangenomen. Nixon was op zoek naar een rechtschapen en onomstreden plaatsvervanger en dat werd Gerald Ford.

Ford verkeerde op dat moment nog in de veronderstelling dat Nixon en het Witte Huis niets met de inbraak in het hoofdkwartier van de Democratische partij in het Watergate-gebouw te maken had, maar Nixon raakte in de negen maanden erna steeds verder verstrikt in de affaire.

Nixon stuurde zijn stafchef, generaal Alexander Haig, naar Ford. Die legde hem onder meer de optie voor dat Nixon zou aftreden, als Ford beloofde hem amnestie te geven. Ford sloeg het aanbod af, zo verklaarde hij naderhand. Nixon trad toch af.

Op 9 augustus begeleidde Ford zijn voormalige ‘goede vriend’ Nixon uit het Witte Huis, dat vervolgens tweeënhalf jaar zijn nieuwe thuis werd. Een maand na zijn aantreden besloot hij ‘in het landsbelang’ Nixon een volledig pardon te geven. Daarmee beschadigde hij zijn imago van onkreukbaarheid en verloor hij de steun van een deel van het Amerikaanse publiek.

Als president had Ford het niet gemakkelijk. Zijn besluit deserteurs en gevluchte Vietnam-gewetensbezwaarden onder bepaalde voorwaarden amnestie te geven, tekende zijn verzoenende en flexibele instelling. Maar de kritiek op zijn handelwijze in de zaak Nixon bleef heftig en de president had te maken met een Congres dat in handen van de Democraten en hem steeds vijandiger gezind werd. Hij erfde een recessie van Nixon en slaagde er niet in het tij te keren.

Ondanks zware concurrentie van Ronald Reagan wist de 38e president van de VS de presidentskandidatuur van zijn Republikeinse partij te bemachtigen. Hij moest het in 1976 opnemen tegen Jimmy Carter.

Uiteindelijk verloor Ford met klein verschil. Jerry Ford verliet Washington en ging golfen. Zijn vrouw Betty - die na een borstamputatie verslaafd raakte aan medicijnen en alcohol - stichtte later de Betty Ford kliniek voor drugs- en alcoholverslaafden. „Natuurlijk vonden Betty en ik het verschrikkelijk te verliezen. We deden ons best. Maar we gingen niet zitten zeuren en klagen. We hadden een nieuw leven te leiden.“