Het sms’je dat N-VA-voorzitter Bart De Wever vrijdagmiddag ontving van Vlaams-Parlementslid Jan Loones loog er niet om. In de ogen van veel N-VA’ers heeft hun voorzitter een straffe stoot uitgehaald. Donderdagavond stond het kartel nog op losse schroeven, nadat CD&V was meegestapt in een scenario waarbij de staatshervorming op de lange baan geschoven werd.

De dag erna nam CD&V zijn tweede bocht in twee dagen, door samen met de N-VA waarborgen voor een staatshervorming te vragen alvorens de regeringsonderhandelingen hervat kunnen worden. Het had er veel van weg dat de kleine kartelpartner de grote op de knieën had gekregen. CD&V is opnieuw bij de les, laat N-VA-parlementslid Jan Jambon zich ontvallen.

De avond ervoor zag de situatie er nog heel anders uit. De N-VA verkeerde na de mededeling van het paleis in shock. Ontgoocheling was het overheersende gevoel. Zie je wel dat de tsjeven ons een loer draaien, werd hardop gedacht. De CVP was even helemaal terug. Het einde van het kartel leek in zicht, vertelt Europees Parlementslid Frieda Brepoels.

Een onderhoud met Yves Leterme en Herman Van Rompuy moest opheldering brengen. Het resultaat stelde teleur, het nachtmerriescenario was zich aan het voltrekken. Het optreden van de in N-VA-kringen nochtans zeer gewaardeerde CD&V-ondervoorzitter Cathy Berx in Ter Zake werd als een bevestiging geïnterpreteerd.

Toch deed niet de N-VA bij CD&V het tij keren. Bij de partij van Jo Vandeurzen speelde een eigen dynamiek. ’s Avonds had de partij nog een persmededeling uitgestuurd, die de ‘versnelde aanpak’ verwelkomde. Het communiqué werd vooraf voorgelegd aan de toetsingsgroep van dertien partijprominenten.

Op dat moment zat CD&V nog volledig vast in zijn eigen logica. De partij rekende op een catharsis bij de Franstaligen na de stemming over BHV. Ze wou de nieuwe wending met de Raad der Wijzen ‘een eerlijke kans geven’ en ‘haar verantwoordelijkheid opnemen’. Er heerste geen crisissfeer, zoals bij de N-VA, maar op zijn eigen manier kwam CD&V (gelukkig) tot hetzelfde inzicht: dit scenario was onaanvaardbaar.

Dat bleek al op de vergadering van de dertien. Hoewel die haar instemming had gegeven voor het communiqué dat de demarche van de koning toejuichte, bleek uit de discussies dat ook CD&V met enorme twijfels zat. ‘We willen zekerheid dat we niet met een kluitje in het riet gestuurd worden’, legt senator Etienne Schouppe uit. ‘Het is welletjes geweest. Er is een grondige staatshervorming nodig, anders zal het niet met CD&V zijn.’

Schouppe was niet de enige die zich roerde. De aanwezigen waren niet van plan ‘de crisis van België te laten terugbrengen tot een crisis bij CD&V/N-VA’. Garanties werden er gevraagd, en een regering die de motor is van de staatshervorming – niet zomaar een toeschouwer.

Voorzitter Jo Vandeurzen registreerde het ongenoegen, maar nam ter plekke nog geen beslissing. De nacht bracht raad, de ochtendkranten ook. Terwijl CD&V zijn verkiezingsbelofte op het spel zette om de formatie toch maar te doen slagen, stak MR-voorzitter Didier Reynders de draak met de Vlamingen. Toen was de maat vol, de emmer liep over. In allerijl werd een persconferentie georganiseerd, waarop de verstrakte houding de wereld werd ingestuurd.

Het kartel komt hier steviger uit dan ooit. ‘Scheiden doen we niet zomaar. We leren elkaar hierdoor beter en beter kennen’, zegt Brepoels. Bart De Wever mag applaus verwachten op de partijraad van vandaag, die donderdag nog een afstraffing dreigde te worden. En ook de CD&V-achterban durft weer met opgeheven hoofd buiten te komen.

Voor formateur Leterme slinkt de kans op slagen echter met de minuut. En Herman Van Rompuy, die in opdracht van de koning ‘de dialoog’ moet ’starten’, weet in elk geval dat hij werkt zonder rugdekking van zijn eigen partij.