De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft scherpe kritiek op het besluit van de Deutsche Oper in Berlijn om een Mozart-productie te schrappen omdat de voorstelling, Idomeneo, misschien tot negatieve reacties van moslims zou kunnen leiden. In Idomeneo komt een scène voor met de afgehakte hoofden van Boeddha, Jezus en Mohammed.

Merkel sprak van zelfcensuur op basis van angst en noemde dat onaanvaardbaar. Minister van binnenlandse zaken Wolfgang Schaüble noemde het besluit dinsdag al onacceptabel. De burgemeester van Berlijn, Klaus Wowereit, wees dinsdag ook al op het gevaar van zelfcensuur. Veiligheidsfunctionarissen daarentegen prezen de beslissing als verstandig. In de Duitse moslimgemeenschap liepen de reacties sterk uiteen.

‘We moeten ervoor waken dat we niet steeds vaker een stap terugdoen uit angst voor gewelddadige radicalen. Zelfcensuur uit angst is onaanvaardbaar’, zei Merkel woensdag tegenover de Hannover Neue Presse.

De directeur van de Deutsche Oper, Kirsten Harms, zei dinsdag tegenover de Berliner Morgenpost dat de politie van Berlijn had gewaarschuwd voor ‘onvoorspelbare risico’s’ als de voorstelling van Mozarts Idomeneo deze herfst zou doorgaan.

De bewuste scène kreeg na de première in de herfst van 2003, in een enscenering van Hans Neuenfels, al veel kritiek. ‘Wij weten van de gevolgen van het conflict over de spotprenten’, aldus het operahuis in een verwijzing naar de commotie over cartoons in een Deense krant. ‘Wij geloven dat dit zeer ernstig moet worden genomen en hopen op uw steun.’

De leider van de Duitse Islamitische Raad, Ali Kizilkaya, zei blij te zijn met het besluit, omdat het tonen van Mohammeds afgehakte hoofd ‘moslims zeker zou kunnen beledigen’. Kizilkaya voegde hieraan toe dat angst geen goede manier is om een dialoog te openen.

De leider van de Turkse Gemeenschap in Duitsland, Kenan Kolat, zei er begrip voor te kunnen opbrengen als gelovige moslims de productie als aanstootgevend zouden ervaren. Kolat zei evenwel tegelijkertijd dat moslims iets van het Westen kunnen leren en stelde dat een operavoorstelling in de eerste plaats kunst is. ‘Kunst moet vrij blijven’, zei Kolat.

De commissaris van politie van Berlijn, Dieter Glietsch, wees op de gespannen situatie in de wereld en de wenselijkheid nieuwe provocaties te vermijden. Duitse politici toonden zich minder gevoelig voor het veiligheidsargument. Schaüble veroordeelde het besluit tijdens een bezoek aan Washington. ‘Dit is gek’, zei Schaüble. ‘Dit is onaanvaardbaar.’

Burgemeester Wowereit zei begrip te hebben voor de veiligheidsoverwegingen, maar het besluit toch verkeerd te vinden. ‘Vrijwillige zelfcensuur geeft degenen die tegen onze waarden vechten vooraf de bevestiging dat wij niet achter ze staan.’

Bernd Neumann, de hoogste ambtenaar voor culturele zaken, zei dat problemen niet kunnen worden opgelost met stilzwijgen. Neumann stelde dat de vrijheid van meningsuiting in het geding is.