Dit is een verwijzing naar het artikel van OVV

S.W. Couwenberg
NRC Handelsblad - 28/08/2007

S.W. Couwenberg is directeur/hoofdredacteur Civis Mundi en oud-hoogleraar staats- en bestuursrecht. Vorig jaar wijdde hij het Civis Mundi jaarboek aan de identiteitsproblematiek van Nederland in relatie tot die in Vlaanderen en België.

Na het mislukken van de formatieopdracht van de christen-democratisch voorman Y. Leterme wordt het langzamerhand tijd voor reflectie en discussie over de vraag waar men met België op termijn uiteindelijk heen wil. Pas dan kunnen allerlei slepende problemen zoals de kwestie van de financiële transfers van Vlaanderen naar Wallonië en de telkens weer oplaaiende discussie over overheveling van bevoegdheden naar het deelstaatniveau op afdoende wijze aangepakt worden.

Er tekenen zich wat de toekomst van België betreft een drietal tendenties af:

1. Een streven naar onafhankelijkheid. In Vlaanderen is die tendens het sterkst aanwezig.
2. Een transformatie van het federale staatstype in een confederaal model. Daar heeft de CD&V (de Vlaamse christen-democraten) in 2002 als einddoel voor gekozen.
3. Handhaving zoveel mogelijk van het oorspronkelijk unionistische federalisme. Dat willen uiteraard de Waalse politici. Maar ook onder Vlaamse politici zoals de christen-democratische oud-premier W. Martens, vindt dat idee nog steun.

Op kortetermijn zijn de eerste twee opties moeilijk te realiseren. Ook de omvorming van België tot een confederatie is zo’n ingrijpende operatie dat zij op kortetermijn niet haalbaar lijkt. In een confederatie houdt België als staat op te bestaan. In plaats van een grondwet als constitutionele grondslag resteert dan slechts een opzegbaar verdrag tussen zelfstandig geworden en intergouvernementeel samenwerkende staten. Krachtens de Grondwet van 1970 is Vlaanderen als etnische meerderheid niet gerechtigd de Franstalige minderheid zo’n transformatie op te leggen. Dat moet in onderlinge overeenstemming gebeuren. Of een dergelijk confederaal samenwerkingsverband levensvatbaar is, is zeer de vraag. De eerste optie - uiteindelijk volledige scheiding - valt dan eerder te verwachten. In dat laatste geval moet wel een oplossing gevonden worden voor het probleem Brussel. De zogeheten Warandegroep stelt voor om van Brussel een Europees district te maken naar het voorbeeld van Washington D.C. Het zou dan de hoofdstad kunnen blijven van Vlaanderen en desgewenst van Wallonië.

Een interessant confederaal alternatief van geheel andere aard is de omvorming van de Benelux tot een confederaal samenwerkingsverband, bestaande uit Nederland, Vlaanderen, Wallonië, het Brusselse hoofdstedelijke gewest en Luxemburg. Dat veronderstelt het einde van België als staat. Maar dat is een reële mogelijkheid geworden die niet langer te negeren valt. België desintegreert als staat meer en meer. Alleen met kunst- en vliegwerk kan België nog in stand gehouden worden. Het hier bedoelde alternatief zou voor alle betrokkenen een geheel nieuw politiek en economisch ontwikkelingsperspectief openen.
Het zou uiteraard een aanzienlijke versterking betekenen van de onderhandelingspositie van de deelnemende partners in de EU. Qua stemgewicht kan zo’n politieke confederatie gelijkwaardig meepraten met de grote lidstaten en in de EU tevens een voorbeeldfunctie vervullen. Ook buiten de EU opent zo’n confederaal samen optrekken nieuwe ontwikkelingskansen. Het past ook heel goed in de regionale ontwikkeling binnen de EU. Op kortetermijn is deze optie ongetwijfeld een brug te ver. Maar bij de huidige onderhandelingen over de toekomst van de Benelux zou met dit alternatief en perspectief wellicht al rekening gehouden kunnen worden.

Op kortetermijn zal een nieuwe staatshervorming gerealiseerd moeten worden, gericht op verdere overheveling van bevoegdheden op sociaal-economisch terrein naar het deelstaatniveau, willen de winnaars van de verkiezingen van 10 juni jl. hun politieke geloofwaardigheid niet verliezen. En dat laatste kunnen ze uiteraard moeilijk accepteren. Bovendien lijkt het alleszins relevant de inrichting van de deelstaten nu ook te verankeren in een eigen grondwet, zoals dat in een normaal federaal staatsverband het geval is.